Dzień 3 maja to dzień szczególny, to Narodowe Święto Konstytucji ustanowione przez państwo święto dla wszystkich Polaków. Jest wyraźnym  dowodem pamięci o naszych przodkach, którzy pragnęli ocalić kraj przed nadchodzącym upadkiem.

Konstytucja 3 maja 1791 r. była Uchwałą Sejmową, której podpisanie miało wyjątkowe znaczenie. Była pierwszym  przykładem w dziejach świata, aby stan panujący w narodzie nie będąc zmuszony do tego siłą, wyrzekł się dobrowolnie swoich przywilejów, tak jak to uczyniła szlachta polska w roku 1791. To pokazuje doniosłość tego aktu prawnego jakim była Konstytucja 3 maja. Ponad 200 lat temu Sejm Wielki uchwalił pierwszą w Europie i drugą po amerykańskiej ustawę zasadniczą, która pierwotnie nosiła tytuł "Ustawa Rządowa". Słowo rząd identyfikowało panujący wówczas ustrój, była to więc ustawa zasadnicza regulująca podstawowe kwestie społeczno-polityczne, prawa i obowiązki mieszkańców, państwa oraz organizacji jego władz.

 

Posłowie zebrani na Sejmie Czteroletnim w Warszawie uchwalili 3 maja 1791 roku konstytucję.

Ustawa przyjęta na Sejmie Czteroletnim miała naprawić ustrój i wzmocnić Rzeczpospolitą, wyciągnąć ją z kryzysu, który następował w XVI w. Wtedy gdy w krajach z silną władzą królewską przeprowadzano kolejne reformy ustrojowe mające na celu centralizację władzy, w Polsce kształtowała się demokracja szlachecka, która osłabiła pozycję panującego oraz utrudniała stworzenie silnego i jednolitego ośrodka władzy państwowej. Gdy w innych krajach unowocześniano administrację i wojsko oraz zwiększano ingerencję władz w gospodarkę, w Rzeczypospolitej narastała niemoc króla, którego pozycję ograniczały kolejne przywileje szlacheckie a w szczególności liberum veto, które wręcz paraliżowało ustawodawstwo. Sytuację taką można było obserwować np. w czasach panowania Augusta II, kiedy doszło do skutku 8 sejmów a zerwanych zostało 10. Za Augusta III Pięknego zostały zerwane niemal wszystkie sejmy (13), oprócz sejmu pacyfikacyjnego z 1736 r. Przyczyną paraliżu polskiego parlamentaryzmu była wzajemna nieufność między szlachtą i magnaterią a królem, intrygi mocarstw europejskich i sąsiadów Polski (szczególnie Rosji) i niczym nie skrępowana samowola polsko-litewskiej magnaterii.

 

 

 

 

Państwa sąsiadujące – Prusy, Austria i Rosja - bezkarnie ingerowały w sprawy Polski. W końcu doszły do porozumienia i w 1772 r. doprowadziły do I rozbioru Polski. Nakazały również polskiemu sejmowi zatwierdzić ten rozbiór. Znaleźli się wtedy posłowie, którzy za pieniądze i stanowiska postanowili zgodzić się na grabież ziem polskich.

 

 

 

 

 

 

 

 

Honor Polaków ratowali patrioci m.in. Tadeusz Rejtan

 

Rejtan – Upadek Polski –  Jan Matejko

Po pierwszym rozbiorze część szlachty i magnatów zrozumiała, że nasze państwo wymaga pilnej naprawy. Zwołano Sejm, który z przerwami trwał cztery lata (od 1788 do 1792 r.). Najważniejszym wydarzeniem tego sejmu było uchwalenie konstytucji. Jej twórcami byli min.

                                                                           

                                   Ignacy  Potocki                                                                     Hugo Kołłątaj

                                                                       

                                                                            Stanisław Małachowski

 

Oto wynik pracy Sejmu Czteroletniego:

 RELIGIA PANUJĄCA

Religią narodową panującą jest i będzie wiara święta rzymska katolicka ze wszystkimi jej prawami.

 SZLACHTA, ZIEMIANIE

Szanując pamięć przodków naszych pierwszeństwa w życiu prywatnym i publicznym uroczyście zapewniamy.

 MIASTA I MIESZCZANIE

Prawo na teraźniejszym sejmie zapadłe, pod tytułem: „Miasta nasze królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej” w zupełności utrzymane mieć chcemy.

 CHŁOPI, WŁOŚCIANIE

Lud rolniczy, spod którego najobfitsze bogactw krajowych źródło – pod opiekę prawa i rządu krajowego przyjmujemy.

RZĄD, CZYLI OZNACZENIE WŁADZ PUBLICZNYCH

Wszelka władza w społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu.

SEJM, CZYLI WŁADZA PRAWODAWCZA

Sejm, czyli stany zgromadzone, na dwie izby dzielić się będą: na Izbę Poselską i na Izbę Senatorską pod prezydencją Króla.

KRÓL, WŁADZA WYKONAWCZA

Żaden rząd, nawet najdoskonalszy, bez dzielnej władzy wykonawczej stać nie może.

Władzę najwyższego wykonywania praw – Królowi w radzie jego oddajemy.

WŁADZA SĄDOWNICZA

Nowy kodeks praw cywilnych i kryminalnych przez wyznaczone przez Sejm osoby spisać rozkazujemy. 

REGENCYA

Sejm wyznaczy Królową do zastąpienia Króla w obowiązkach.

EDUKACJA DZIECI KRÓLEWSKICH

Synowie królewscy, których do następstwa Tronu Konstytucja przeznacza, są pierwszymi dziećmi Ojczyzny, przeto baczność o dobre ich wychowanie do Narodu należy.

SIŁA ZBROJNA NARODOWA

Naród winien jest sobie samemu obronę od napaści i dla przestrzegania całości swojej. Wszyscy przeto obywatele są obrońcami całości i swobód narodowych.

                  Oryginał tekstu  Konstytucji z 1791 roku

A zatem konstytucja wprowadzała w miejsce wolnej elekcji (wyboru króla przez szlachtę) tron dziedziczny. Odbierała uprawnienia polityczne szlachcie, która nie posiadała majątku. Więcej praw natomiast zyskali mieszczanie, którzy mogli odtąd starać się o wysokie stanowiska w wojsku i Kościele. Najwyższą władzę sprawował sejm, na którym szlacheccy posłowie musieli podejmować decyzje większością głosów. Jeden poseł nie mógł zerwać obrad okrzykiem „liberum veto”. Utworzono rząd – Straż Praw z królem na czele. W trosce o bezpieczeństwo kraju szczególną uwagę zwrócono na wzmocnienie armii ( miała ona liczyć 100 tysięcy żołnierzy).

Sam dzień 3 maja został uznany świętem państwowym już 5 maja 1791 roku. Ponownie, po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, 3 maja został uznany za święto państwowe na mocy uchwały Sejmu z dnia 29 kwietnia 1919 roku. Od 1946 roku świętowanie tego dnia było zakazane przez władze aż do roku 1990 kiedy to ,6 kwietnia Sejm ponownie przywrócił święto, które obchodzimy do dzisiaj.

Z kolei 2 Maja  to Dzień Flagi Rzeczypospolitej - to stosunkowo młode święto ustanowione zostało Ustawą Sejmu RP z dnia 20 lutego 2004 (Dz.U. Nr 49 z 2004r poz. 467 Art 1. poz 3). Dzień 2 maja został wybrany z dwóch powodów historycznych:

  • 2 maja 1945 o godzinie 6 rano zdobywający Berlin żołnierze z 1 Dywizji Kościuszkowskiej zatknęli biało-czerwony sztandar na kolumnie zwycięstwa  w Tiergarten w Berlinie.
  • W czasach PRL, 2 maja nakazywano zdejmowanie flag narodowych ( po Święcie Pracy ), tak aby nie wisiały, w czasie nieuznawanego przez komunistyczne władze, Święta 3 Maja.

                                                                                                                                                                    Opracował

                                                                                                                                                                    Marcin Ciecierski